Diyabetik Ayak Bakımı Nasıl Yapılır? Günlük Kontrol ve Korunma

Diyabetik ayak bakımı, diyabeti olan bir kişinin ayaklarını her gün kontrol etmesi, doğru yıkama ve nemlendirme, uygun tırnak kesimi, doğru çorap ve ayakkabı seçimi ile düzenli sağlık kontrollerini kapsayan önleyici bir rutindir. Amaç, küçük bir sıyrık, nasır veya su toplamasının fark edilmeden büyüyerek yaraya dönüşmesinin önüne geçmektir. Diyabete bağlı sinir hasarı ağrı algısını azaltabildiği için, ayaktaki sorunlar çoğu zaman acı vermeden ilerler.

Bu rehber yara bakımını değil, yara oluşmadan önce yapılabilecekleri anlatır: günlük ayak muayenesi, yıkama ve kurulama, tırnak ve nasır bakımı, diyabetik ayakkabı ve çorap, ısı kaynaklarından korunma, risk sınıflaması ve kontrol sıklığı, acil durum belirtileri. Bilgiler Uluslararası Diyabetik Ayak Çalışma Grubu (IWGDF) 2023 önleme kılavuzu, NICE NG19 ve ABD Ulusal Diyabet Enstitüsü (NIDDK) gibi kaynaklara dayanır. Kişiye özel bakım planı ve kontrol aralığı için diyabet ekibine, hekime veya yara bakım hemşiresine danışılmalıdır.

Diyabetik Ayak Nedir?

Diyabetik ayak nedir sorusunun kısa cevabı, diyabete bağlı sinir hasarı (nöropati), damar hastalığı veya her ikisinin zemininde ayakta gelişen sorunların ortak adıdır. Bu tablo; his kaybını, ayak şeklindeki değişiklikleri, nasır ve çatlakları, yaraları (ülser), enfeksiyonu ve en ağır hâlinde doku kaybını kapsar. Yani diyabetik ayak tek bir hastalık değil, birbirini tetikleyen risklerin bir zinciridir.

NIDDK, diyabetin ayaklarda sinir hasarına ve kan akımının azalmasına yol açabileceğini, bunun da ciddi enfeksiyon ve kangren riskini artırdığını belirtir. Kurumun diyabet ve ayak sorunları sayfası, iyi ayak bakımının bu ciddi sorunları önlemede çok önemli olduğunu vurgular. Zincirin başındaki halkaları yakalamak, yani daha yara oluşmadan riski fark etmek, önlemenin temelidir.

IWGDF 2023 önleme kılavuzu, ayak yarasını önlemenin beş temel unsurunu şöyle sıralar:

1. Risk taşıyan ayağın belirlenmesi.
2. Risk taşıyan ayağın düzenli olarak incelenmesi ve muayene edilmesi.
3. Kişinin, ailesinin ve sağlık çalışanlarının eğitilmesi.
4. Uygun ayakkabının rutin olarak kullanılmasının sağlanması.
5. Yara oluşumuna zemin hazırlayan risk faktörlerinin tedavi edilmesi.

Bu yazının bölümleri de aynı sırayı izler. Kılavuzun tam metni IWGDF 2023 önleme kılavuzu (PDF) olarak ücretsiz yayımlanmıştır.

Diyabetik Nöropati Ayakta Neden Risk Oluşturur?

Diyabetik nöropati ayak sinirlerini etkilediğinde koruyucu duyu, yani ağrıyı, basıncı ve sıcaklığı hissetme yeteneği azalır. Sağlıklı bir ayakta ayakkabıya kaçan bir taş ya da sıkan bir dikiş hemen rahatsızlık verir; his kaybı olan ayakta ise aynı etki saatlerce fark edilmeyebilir. Tekrarlayan basınç ve sürtünme önce kızarıklık ve nasıra, sonra su toplamasına veya açık yaraya dönüşebilir.

Nöropati karıncalanma, uyuşma, yanma veya iğnelenme hissiyle kendini gösterebilir; ancak bazı kişilerde hiçbir belirti vermez. Bu yüzden his kaybının varlığı, hastanın yakınmalarından bağımsız olarak muayeneyle araştırılır. NICE NG19, muayenede 10 gramlık monofilaman testinin ayak duyu muayenesinin bir parçası olarak kullanılmasını önerir.

Sinir hasarı yalnızca duyuyu değil, ayak kaslarını ve ter bezlerini de etkileyebilir. Kas dengesinin bozulması çekiç parmak gibi şekil bozukluklarına ve basıncın belirli noktalarda yoğunlaşmasına yol açar. Terlemenin azalması ise cildin kurumasına ve çatlamasına zemin hazırlar.

Dolaşım Bozukluğu, Deformite ve Diğer Risk Faktörleri

Periferik arter hastalığı, bacak ve ayak atardamarlarında daralmaya bağlı olarak kan akımının azalmasıdır. Kanlanması azalan dokuda küçük bir hasar bile daha zor iyileşir ve enfeksiyona karşı savunma zayıflar. Soğuk ve soluk ayak, bacakta yürürken ortaya çıkan kramp ya da ağrı ve ayakta kıl kaybı bu tabloyu düşündürebilir; tanı ve damar değerlendirmesi hekime aittir.

IWGDF ve NICE’ın ortak olarak dikkat çektiği başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Koruyucu duyu kaybı: Diyabetik nöropatiye bağlı his azalması.
• Periferik arter hastalığı: Ayağa giden kan akımının azalması.
• Ayak deformitesi: Çekiç parmak, halluks valgus veya Charcot ayağına bağlı şekil değişiklikleri.
• Nasır ve yara öncesi lezyonlar: Kalın nasır, su toplaması, çatlak ve deri altı kanaması.
• Önceki ayak yarası veya ampütasyon: Yeniden yara gelişme riskini belirgin şekilde artırır.
• Son dönem böbrek hastalığı: Diyaliz tedavisi alan kişiler yüksek risk grubunda değerlendirilir.

Görme azlığı, ayağa uzanmayı zorlaştıran hareket kısıtlılığı, yalnız yaşamak ve sigara kullanımı da günlük ayak kontrolünü zorlaştıran ya da dolaşımı olumsuz etkileyen durumlardır. Kan şekerinin iyi kontrol edilmesi hem nöropatinin hem damar hasarının ilerlemesini sınırlamaya yardımcı olur; bu yüzden ayak sağlığı, diyabetin genel yönetiminden ayrı düşünülmez.

Diyabetik Ayak Bakımı Nasıl Yapılır? Günlük Rutin Adım Adım

Diyabetik ayak bakımı nasıl yapılır sorusu, her gün birkaç dakika süren ve alışkanlık hâline getirilen bir rutinle cevaplanır. IWGDF, risk taşıyan kişilerin ayaklarını her gün yıkamasını, özellikle parmak aralarını dikkatle kurulamasını, kuru cilde nemlendirici uygulamasını ve tırnaklarını düz kesmesini önerir. Aşağıdaki sıra, farklı kaynaklardaki önerilerin pratik bir derlemesidir:

1. Işıklı bir ortamda iki ayağı da incelemek: Üst yüz, taban, topuk ve parmak araları; gerekirse ayna kullanılır veya bir yakından yardım istenir.
2. Suyun sıcaklığını kontrol etmek: Su el yerine dirsekle ya da termometreyle denenir; sıcak değil ılık olmalıdır.
3. Ayağı kısa süre yıkamak: Ilık su ve sabunla yıkanır, uzun süre suda bekletilmez.
4. Parmak aralarıyla birlikte kurulamak: Yumuşak bir havluyla ovalamadan, bastırarak kurulanır.
5. Nemlendirici sürmek: Üst yüze ve tabana ince bir tabaka uygulanır, parmak aralarına sürülmez.
6. Temiz çorap giymek ve ayakkabının içini kontrol etmek: Ayakkabıya taş, çakıl veya katlanmış astar kaçıp kaçmadığına elle bakılır.

Bu adımlar bir tedavi yöntemi değil, sorunları erken yakalamaya ve cildi sağlam tutmaya yardımcı olan önleyici alışkanlıklardır. Ayağına bakamayan kişilerde rutinin bir aile üyesi veya bakım veren tarafından yürütülmesi önerilir.

Günlük Ayak Muayenesi: Nelere Bakılır?

IWGDF, risk taşıyan kişilerin ayaklarını her gün incelemesini ve yara ya da yara öncesi bir lezyon fark edildiğinde veya bundan şüphelenildiğinde hızla eğitimli bir sağlık profesyoneline başvurmasını önerir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) de diyabet ve ayaklar sayfasında ayakların, ağrı olmasa bile her gün kontrol edilmesini ister. Günlük muayenede aranan başlıca bulgular şunlardır:

• Kesik, sıyrık, çatlak veya küçük delikler.
• Su toplaması, kan toplaması ya da nasır altında koyulaşma.
• Kızarıklık, şişlik veya bir bölgenin diğer ayağa göre daha sıcak olması.
• Renk değişikliği: morarma, solukluk veya siyahlaşma.
• Parmak aralarında beyazlaşma, soyulma veya kötü koku.
• Batık, kalınlaşmış ya da rengi değişmiş tırnaklar.
• Çorapta kan veya akıntı lekesi.

Diyabetik ayak bakımının temelini oluşturan bu muayene için en uygun zamanlar sabah çorap giymeden önce ve akşam yatmadan öncedir. Tabanı görmekte zorlanan kişiler için yere konan bir ayna işe yarar. Açık renkli çorap tercih etmek, fark edilmeyen bir akıntının lekesini görmeyi kolaylaştırabilir.

Ayakta su kabarcığı fark edildiğinde patlatılmaz; bu konudaki ayrıntılar su toplaması rehberinde anlatılır. Diyabetli kişide ayaktaki her kabarcık, kesik veya renk değişikliği kısa sürede sağlık profesyoneline gösterilir.

Yıkama, Kurulama ve Nemlendirme

Diyabetik ayak bakımında yıkama basit görünse de özen ister. NIDDK, ayakların her gün sabun ve ılık suyla yıkanmasını, suyun sıcak olmadığının dirsekle veya bir termometreyle kontrol edilmesini önerir ve güvenli aralık olarak 90-95 °F (yaklaşık 32-35 °C) değerini verir. His kaybı olan bir el veya ayak, suyun ne kadar sıcak olduğunu doğru algılayamayabilir. Haşlanma yanıkları bu grupta ciddi yaralara yol açabilir.

Ayakların uzun süre suda bekletilmesi önerilmez; CDC ve NIDDK, uzun ayak banyolarının cildi kurutabileceğini belirtir. Geleneksel olarak yapılan tuzlu, sirkeli veya bitkili ayak banyoları da bu yüzden uygun değildir. Yıkamadan sonra ayak, özellikle parmak araları, yumuşak bir havluyla dikkatle kurulanır; parmak arasında kalan nem mantar enfeksiyonuna ve cilt yumuşamasına zemin hazırlar.

Kuru ve çatlamaya eğilimli ciltte nemlendirici (emolyen) kullanımı IWGDF önerileri arasındadır. Krem ayağın üst yüzüne ve tabanına sürülür, parmak aralarına uygulanmaz. Topukta derin çatlak, kanama veya kızarıklık varsa ev bakımıyla yetinilmez ve durum sağlık profesyoneline gösterilir.

Diyabette Tırnak Kesimi, Nasır ve Mantar

Diyabette tırnak kesimi, küçük bir kesik ya da batık tırnağın enfeksiyona dönüşebilmesi nedeniyle özen ister. IWGDF tırnakların düz kesilmesini önerir; CDC keskin köşelerin bir törpüyle yumuşatılmasını ekler. Tırnaklar çok kısa ya da yanlardan derin kesilmez, çünkü bu durum tırnağın deriye batmasına yol açabilir.

Tırnağını göremeyen, ayağına uzanamayan veya kalın, mantarlı tırnakları olan kişilerde kesimin podolog ya da ayak sağlığı konusunda eğitimli bir sağlık profesyoneli tarafından yapılması önerilir. Batık tırnak geliştiğinde evde müdahale edilmez; cerrahi gerekirse süreç tırnak batması ameliyatı sonrası bakım yazısında anlatılır. Pedikür salonlarında keskin alet kullanımı ve kişiye özel olmayan ekipman enfeksiyon riskini artırabilir.

Nasır, basıncın yoğunlaştığı noktaların uyarısıdır ve altındaki dokuda yara gelişebilir. IWGDF, fazla nasırın, batık veya kalınlaşmış tırnakların ve ayak mantarının uygun şekilde tedavi edilmesini önerir; bu tedavi eğitimli bir sağlık profesyoneli tarafından yapılır. Nasırı jilet veya makasla kesmek, nasır bandı ya da nasır sökücü kimyasallar kullanmak kılavuzlarda önerilmeyen uygulamalardır.

Parmak aralarında soyulma, kaşıntı ve beyazlaşma mantar enfeksiyonunu düşündürebilir. Mantar, derideki çatlaklar yoluyla bakterilerin girmesini kolaylaştırdığı için önemsenir. Tedavi seçimi hekime aittir.

Çorap ve Diyabetik Ayakkabı Seçimi

Diyabetik ayak bakımında ayakkabı, en az günlük muayene kadar belirleyicidir. IWGDF’ye göre ayak deformitesi az olan ya da hiç olmayan risk grubundaki kişiler, ayağın şekline uyan ve tam oturan ayakkabı giymeleri konusunda eğitilmelidir. Kılavuz, ayakkabının yeterli uzunlukta, genişlikte ve derinlikte olmasını vurgular; uzunluğu veya genişliği yetersiz ayakkabı yara riskini artırır. Diyabetik ayakkabı ifadesi, bu özellikleri taşıyan, ekstra derinlikli ve geniş kalıplı terapötik ayakkabılar için kullanılır.

Ayakkabı seçerken kaynaklarda öne çıkan pratik noktalar şunlardır:

• Parmakların sıkışmadığı, burnu geniş ve derin model tercih edilir; sivri burunlu ve yüksek topuklu ayakkabılar parmaklara fazla basınç bindirir.
• İç yüzeyi pürüzsüz, çıkıntılı dikişi olmayan ve bağcık, cırt veya tokayla ayağa sabitlenen modeller seçilir.
• CDC, yeni ayakkabının ayakların en şiş olduğu gün sonunda denenmesini ve ilk günlerde bir iki saat giyilerek yavaş yavaş alışılmasını önerir.
• Her giyişten önce ayakkabının içi elle yoklanır; IWGDF bu kontrolü özellikle vurgular.
• Çoraplar sıkı lastikli olmamalı, dikişleri sürtmemeli ve her gün değiştirilmelidir.

Şekil bozukluğu veya yara öncesi lezyonu olan orta ve yüksek risk grubunda IWGDF, ekstra derinlikli ayakkabı, kişiye özel ayakkabı, kişiye özel tabanlık ve parmak ortezlerinin değerlendirilmesini önerir. Tabanda iyileşmiş bir yarası olan kişilerde ise yürürken taban basıncını azalttığı gösterilmiş terapötik ayakkabı reçete edilmesi ve bu ayakkabının sürekli giyilmesi önerilir. Bu tür ayakkabı ve tabanlıklar ölçüm gerektirdiği için ortopedi, fizik tedavi veya diyabetik ayak ekibinin yönlendirmesiyle hazırlanır.

Çıplak Ayak, Sıcak Su Şişesi ve Isı Kaynakları

IWGDF, risk taşıyan kişilerin ev içinde ya da dışarıda çıplak ayakla, ayakkabısız yalnızca çorapla veya ince tabanlı terlikle yürümemesi gerektiğini güçlü bir öneri olarak belirtir. Bu koşullarda yürürken taban basıncının yükseldiği, ayrıca yere düşmüş bir cisme basma ve sıcak zeminde yanma riskinin arttığı açıklanır. Ev içinde de tabanı sağlam, kapalı burunlu ev ayakkabısı tercih edilir.

His kaybı olan ayak, yanık oluşacak kadar yüksek sıcaklığı fark etmeyebilir. NIDDK ısıya karşı şu önlemleri sıralar:

• Ayaklar soba, kalorifer peteği, ısıtıcı ve açık ateşten uzak tutulur.
• Ayaklara sıcak su şişesi veya elektrikli ısıtıcı ped konulmaz.
• Plajda ve güneşte ısınmış zeminde ayakkabı giyilir, ayak üstüne güneş koruyucu sürülür.
• Ayaklar üşüdüğünde yatakta çorap giyilir; kışın astarlı ve su geçirmez bot tercih edilir.

Üşüyen ayağı ısıtmak için sıcak suya sokmak veya ısıtıcıya yaklaştırmak, bu grupta sık görülen yanık nedenlerindendir. Sürekli soğuk ve soluk ayak ise dolaşım sorununu düşündürebilir; bu belirti ısıtmaya çalışılarak değil, hekim değerlendirmesiyle ele alınır.

Diyabette Ayak Kontrolü: Risk Sınıfları ve Kontrol Sıklığı

Diyabette ayak kontrolü, evde yapılan günlük incelemenin yanı sıra sağlık profesyonelinin düzenli aralıklarla yaptığı muayeneyi de kapsar. IWGDF, çok düşük risk grubundaki kişilerin yılda bir kez nöropati ve periferik arter hastalığı açısından taranmasını, risk arttıkça muayenenin sıklaştırılmasını önerir. Kılavuzun risk sınıflaması aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

IWGDF, bu muayene aralıklarının kanıta değil uzman görüşüne dayandığını açıkça belirtir. NICE’ın NG19 diyabetik ayak önerileri de benzer bir düşük, orta ve yüksek risk ayrımı kullanır; yetişkinlerde ayak riskinin tanı anında, sonrasında en az yılda bir, herhangi bir ayak sorunu çıktığında ve her hastane yatışında değerlendirilmesini ister. Muayenede ayakkabı, çorap ve varsa pansumanlar çıkarılarak iki ayak da incelenir.

Türkiye’de bu kontroller aile hekimi, endokrinoloji ve diyabet polikliniği, diyabet hemşiresi veya bazı hastanelerdeki diyabetik ayak birimleri aracılığıyla yapılabilir. Kişinin kendi risk sınıfını öğrenmesi, kontrol aralığını ve hangi değişiklikte başvuracağını bilmesi diyabetik ayak bakımının önemli bir parçasıdır.

Evde Cilt Isısı Takibi ve Ayak Egzersizleri

IWGDF 2023, orta veya yüksek risk grubundaki kişilere ayak cilt ısısını günde bir kez kendilerinin ölçmesi konusunda eğitim verilmesinin düşünülebileceğini belirtir. İki ayağın karşılık gelen bölgeleri arasındaki fark art arda iki gün 2,2 °C’nin üzerinde çıkarsa, yürüme aktivitesinin azaltılması ve eğitimli bir sağlık profesyoneline başvurulması önerilir. Kılavuz, bu yöntemin yanlış alarm ihtimali ve ısınma olmadan gelişen yaraları kaçırma riski gibi sınırlılıklarını da açıkça yazar.

Düşük ve orta risk grubunda ise tercihen bir sağlık profesyonelinin gözetiminde 8-12 haftalık ayak-ayak bileği egzersiz programı önerilebilir. IWGDF, günlük adım sayısında toplam 1000 adımlık bir artışın yara riski açısından muhtemelen güvenli olduğunu, artışın ani değil kademeli yapılmasını ve haftada en fazla %10 oranında adım eklenmesini tavsiye eder. Egzersiz sırasında uygun ayakkabı giyilmesi ve cildin sık kontrol edilmesi bu önerinin parçasıdır.

Ev tipi ısı ölçümü ve egzersiz programı, diyabetik ayak bakımının her kişiye uygun olan bir parçası değildir. Hangi yöntemin kimde kullanılacağına, ayağı muayene eden ekip karar verir.

Ne Zaman Acil? Hemen Başvurulması Gereken Durumlar

NICE NG19, bacağı veya yaşamı tehdit eden bir diyabetik ayak sorununda kişinin derhâl acil hizmetlere yönlendirilmesini ister. Kılavuzun örnek verdiği durumlar şunlardır:

• Ateş veya sepsis bulgularıyla birlikte ayak yarası.
• Bacakta kanlanma bozukluğu (iskemi) ile birlikte ayak yarası.
• Yumuşak dokuda veya kemikte derin enfeksiyon şüphesi.
• Kangren, yani dokunun siyahlaşması ve canlılığını yitirmesi.

Bunların dışında kalan aktif ayak sorunlarında, örneğin yeni bir yara, enfeksiyon bulgusu ya da renk değişikliğiyle birlikte açıklanamayan sıcak ve şiş ayakta, NICE kişinin en geç bir iş günü içinde multidisipliner ayak ekibine yönlendirilmesini önerir. Sıcak, kırmızı ve şiş ayak Charcot ayağının erken belirtisi olabilir ve ağrı olmasa bile beklemeden değerlendirilmelidir. Yayılan kızarıklık, akıntı veya kötü koku gibi enfeksiyon işaretleri için yara enfeksiyonu belirtileri rehberi incelenebilir.

Yara Oluşursa: Önlemeden Yara Bakımına Geçiş

Diyabetik ayak yarası önleme çabalarına rağmen yara gelişebilir; bu durumda evde beklemek yerine aynı gün ya da en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurulur. Yara bakımı; basıncın kaldırılması, enfeksiyonun ve dolaşımın değerlendirilmesi, gerekirse ölü dokunun temizlenmesi ve uygun örtü seçimi gibi ekip kararlarını içerir. Bu adımların ayrıntısı diyabetik ayak yarası bakım ve pansuman rehberinde anlatılır.

Topukta gelişen yaralar hem bası hem diyabet zemininde görülebildiği için ayrı bir dikkat ister; bu konu topuk yarası yazısında ele alınır. Parmak uçlarında, topukta veya ayağın dış kenarında soğuk ve soluk bir ayakla birlikte ağrılı yara varsa atardamar kaynaklı bir tablo söz konusu olabilir; ayrıntılar arteriyel ülser rehberindedir.

Örtü seçimi yaranın tipine, akıntı miktarına ve enfeksiyon durumuna göre hekim veya yara bakım hemşiresi tarafından yapılır. Biotek Sağlık’ın sunduğu ürünler arasında yer alan ALLEVYN Ag gümüşlü köpük örtü, sağlık profesyonelinin değerlendirmesiyle diyabetik ayak ülserleri de dahil olmak üzere eksüdalı yaralarda kullanılabilen seçenekler arasında yer alır. Buna karşın IWGDF 2023, antiseptik ve antimikrobiyal örtüleri yalnızca iyileşmeyi hızlandırma amacıyla rutin olarak önermez; hiçbir örtü, basıncın kaldırılmasının, damar değerlendirmesinin ve kan şekeri kontrolünün yerini tutmaz.

Klasik Alışkanlıklar ile Kılavuz Temelli Bakımın Karşılaştırılması

Diyabetik ayak bakımında kuşaktan kuşağa aktarılan bazı alışkanlıklar diyabetli bir kişide risk oluşturabilir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan klasik yöntemleri güncel kılavuzların yaklaşımıyla karşılaştırır:

Tablodaki kılavuz temelli yaklaşımlar IWGDF, NIDDK ve CDC önerilerine dayanır. Kişinin ayağında deformite, yara öncesi lezyon veya dolaşım sorunu varsa, bakım planı bu genel çerçevenin ötesinde bireysel olarak düzenlenir.

Sık Yapılan Hatalar ve Doğru Yöntem

Diyabetik ayak bakımı basit görünse de küçük hatalar ciddi sonuçlar doğurabilir. Ayak yaralarının önemli bir kısmı günlük hayattaki tekrarlayan basınç, sürtünme veya fark edilmeyen bir yaralanmayla başlar. Sık yapılan hatalar ve önerilen doğru yöntemler şöyle sıralanabilir:

• Kremi parmak arasına sürmek: Parmak arası nemli kalır ve mantar riski artar; nemlendirici yalnızca üst yüze ve tabana sürülür.
• Yeni ayakkabıyı bütün gün giymek: Yeni ayakkabıya kademeli alışılır ve her kullanım sonrası ayak kızarıklık açısından kontrol edilir.
• Küçük bir kesiği günlerce izlemek: Diyabetli kişide ayaktaki yeni bir yara, uyarı bulgusu olmasa da kısa sürede sağlık profesyoneline gösterilir.
• Açık deriye kolonya, alkol veya bitkisel karışım sürmek: Tahriş ve kirlenme riski taşır; yara bakımı ekip önerisine göre yapılır.
• Kontrole yalnızca şikâyet olduğunda gitmek: Risk sınıfına göre belirlenen aralıklarla muayene sürdürülür.
• Sıkı lastikli çorap giymek: Dolaşımı etkileyebilir ve iz bırakır; lastiği sıkmayan çoraplar tercih edilir.

Hatalardan kaçınmanın en etkili yolu, kişinin ve ailesinin yapılandırılmış ayak bakımı eğitimi almasıdır. IWGDF, risk taşıyan her kişiye bu eğitimin verilmesini ve düzenli olarak hatırlatılmasını önerir.

Kimler İçin ve Hangi Durumlarda Bu Bilgiler Geçerli?

Bu rehberdeki diyabetik ayak bakımı ilkeleri tip 1 ve tip 2 diyabeti olan tüm yetişkinler için geçerlidir; ancak önerilerin yoğunluğu kişinin risk sınıfına göre değişir. Duyu kaybı, dolaşım bozukluğu, ayak deformitesi, önceki yara veya ampütasyon öyküsü ve diyaliz tedavisi olan kişilerde günlük kontrol ve profesyonel takip daha sık ve daha titiz yapılır. Görme sorunu olan, ayağına uzanamayan veya bakım veren desteğiyle yaşayan kişilerde rutinin sorumluluğu çoğu zaman aileye geçer.

Çocuk ve ergenlerde ayak değerlendirmesi NICE’ta yetişkinlerden farklı bir çerçevede ele alınır; bu grupta çocuk diyabet ekibinin önerileri esas alınır. Hastanede yatan orta ve yüksek riskli diyabetli kişilerde topukların basıncı dağıtan yöntemlerle korunması da NICE önerileri arasındadır.

Bu bilgiler aktif bir yarası, enfeksiyonu veya Charcot ayağı şüphesi olan kişilerde tedavinin yerine geçmez. Böyle bir durumda bakım planı, ayağı muayene eden hekim ve multidisipliner ekip tarafından belirlenir.

Biotek Sağlık: Ürün Temini ve Danışmanlık Süreci

Biotek Sağlık, Smith & Nephew ileri yara bakım ürünlerini hastanelere, kliniklere, sağlık profesyonellerine ve bireysel alıcılara sunan, İstanbul Esenler merkezli bir medikal ürün tedarikçisidir. Biotek portföyünde diyabetik ayakkabı, tabanlık, çorap veya nemlendirici krem yer almaz; bu ürünler için ortopedi, podoloji veya ilgili sağlık ekibine başvurulmalıdır. Biotek’in rolü, yara oluştuğunda sağlık profesyonelinin önerdiği örtü, jel veya negatif basınç sisteminin temininde destek olmaktır.

Sipariş ve danışmanlık süreci genel olarak şu adımlarla ilerler:

1. Hekim veya hemşirenin önerdiği ürün ve ölçü bilgisi telefonla ya da ürün danışmanlığı formuyla iletilir.
2. Ürün danışmanları ölçü ve adet seçiminde bilgi verir; güncel fiyat ölçü ve adede göre telefonla veya WhatsApp üzerinden teklif olarak iletilir.
3. Kurumlar ve toplu alımlar için ayrıca teklif hazırlanabilir.
4. Sipariş onaylandıktan sonra orijinal ürün, Türkiye geneline kargo ile gönderilir.

Ürünlerin tümü ürünlerimiz sayfasında incelenebilir. Bir ürünün hangi yarada ve ne sıklıkla kullanılacağına ilişkin karar her zaman sağlık profesyoneline aittir.

Sıkça Sorulan Sorular

Diyabetik ayak bakımı nasıl yapılır?

Ayaklar her gün iyi ışıkta incelenir, ılık suyla kısa süre yıkanır, parmak araları dahil dikkatle kurulanır ve parmak araları hariç nemlendirici sürülür. Tırnaklar düz kesilir, ev içinde de uygun ayakkabı giyilir ve risk sınıfına göre düzenli sağlık kontrolüne gidilir.

Diyabetik ayak nedir, belirtileri nelerdir?

Diyabete bağlı sinir hasarı veya damar hastalığı zemininde ayakta gelişen sorunların genel adıdır. Uyuşma, karıncalanma, yanma, his kaybı, cilt kuruluğu ve çatlak, nasır, renk değişikliği ve iyileşmeyen yaralar görülebilir; bazı kişilerde belirti olmadan ilerler.

Diyabet hastası ayağını hangi suyla yıkamalı?

Ilık suyla yıkanmalıdır. NIDDK, suyun dirsekle veya termometreyle kontrol edilmesini önerir ve yaklaşık 32-35 derece aralığını güvenli kabul eder; ayaklar uzun süre suda bekletilmez.

Diyabet hastası tırnağını nasıl kesmeli?

Tırnaklar düz kesilir ve keskin köşeler törpüyle yumuşatılır; çok kısa veya yanlardan derin kesilmez. Tırnağını göremeyen, ayağına uzanamayan ya da kalın ve mantarlı tırnakları olan kişilerde kesimin eğitimli bir sağlık profesyoneli tarafından yapılması önerilir.

Diyabetik ayakkabı nasıl olmalı?

Ayağın şekline uyan, yeterli uzunluk, genişlik ve derinlikte, iç yüzeyi pürüzsüz ve bağcık veya cırtla sabitlenen bir model olmalıdır. Deformite, yara öncesi lezyon veya iyileşmiş taban yarası olanlarda kişiye özel ayakkabı veya tabanlık ihtiyacını sağlık ekibi değerlendirir.

Diyabet hastaları çıplak ayakla yürüyebilir mi?

Risk taşıyan kişilere çıplak ayakla, ayakkabısız yalnızca çorapla veya ince tabanlı terlikle yürümemeleri önerilir. IWGDF bu öneriyi ev içi ve dışı için geçerli sayar.

Diyabette ayak kontrolü ne sıklıkla yapılmalı?

Evde her gün yapılır. Sağlık profesyonelinin muayenesi IWGDF’ye göre çok düşük riskte yılda bir, düşük riskte 6-12 ayda bir, orta riskte 3-6 ayda bir ve yüksek riskte 1-3 ayda birdir.

Diyabetik ayağa hangi krem sürülür?

Kuru ciltte nemlendirici krem kullanımı önerilir, ancak parmak aralarına sürülmez. Açık yara, enfeksiyon veya mantar varsa krem ya da ilaç seçimi hekim tarafından yapılır.

Diyabet hastası nasırını kendisi alabilir mi?

Önerilmez. Nasırı jiletle kesmek veya nasır bandı ve kimyasal sökücü kullanmak yaralanmaya yol açabilir; fazla nasır eğitimli bir sağlık profesyoneli tarafından alınır.

Diyabetik ayakta hangi durumda acile gidilmeli?

Ateşle birlikte yara, soğuk ve soluk ayakla birlikte yara, derin enfeksiyon şüphesi veya dokuda siyahlaşma varsa beklemeden acil servise başvurulur. Yeni bir yara ya da sıcak, kırmızı ve şiş ayak da en geç bir iş günü içinde değerlendirilmelidir.

Diyabetik ayak için hangi doktora gidilir?

İlk başvuru aile hekimi, endokrinoloji veya diyabet polikliniği olabilir. Yara, enfeksiyon veya dolaşım sorunu varsa genel cerrahi, ortopedi, kalp ve damar cerrahisi, enfeksiyon hastalıkları ve yara bakım hemşiresinden oluşan multidisipliner ekip devreye girer.

Diyabette ayak üşümesi için ne yapılmalı?

Ayaklar çorapla ısıtılır; sıcak su şişesi, ısıtıcı ped, soba veya kalorifer peteği kullanılmaz. Sürekli soğuk ve soluk ayak dolaşım bozukluğuna işaret edebileceği için hekime danışılmalıdır.